Op website In tijdschriften De Wete
Heemkundige Kring Walcheren Heemkundige Kring Walcheren Heemkundige Kring Walcheren
Heemkundige Kring Walcheren Je komt 'een berg' te weten
Heemkundige Kring Walcheren 'Steengoede' artikelen over 't Walcherse heem
Heemkundige Kring Walcheren Om door een 'ringetje' te halen

Walcherse verhalen


zaterdag 29 september, 7:00

Buitenheemse excursie: Fort bij Vechten

Water als bondgenoot. Waar hebben we dat meer gehoord? Ons Walchenaren klinkt het niet vreemd in de oren: bij ons werd in 1944 water gebruikt om de vijand te verjagen.

Maar de Nieuwe Hollandse Waterlinie werd gemaakt om de vijand tegen te houden. De eerste Hollandse Waterlinie werd in 1589 ontworpen door prins Maurits. Het was een wereldprimeur. Waar hoog Nederland overgaat in laag Nederland (polders) hoef je maar een sluis open te zetten of een dijk door te steken en je hebt een waterbarrière. Typisch Nederlands: goedkoop, efficiënt met zo weinig mogelijk middelen en toch effectief. Zelden gebruikt, evenwel. Zowel de oude als de nieuwe waterlinie is vooral een papieren tijger gebleven. In 1629 werd de oude linie deels langs de Vecht in werking gezet. In het rampjaar 1672 werd de linie op het allerlaatste moment met succes ingezet tegen de binnenvallende Fransen.

In 1815 werd de Nieuwe Hollandse Waterlinie (NHW) gemaakt, iets verder naar het oosten. Fort bij Vechten (Bunnik) is onderdeel van de NHW. Ook deze linie is gemaakt om ons land in oorlogstijd te beschermen. De linie was van circa 1815 tot 1940 een onneembare barrière. Bij oorlogsdreiging konden door middel van een ingenieus systeem van sluizen, dijken en kanalen van Muiden tot aan de Biesbosch stroken polderland onder water worden gezet. Op de hoger gelegen stukken werden op strategische posities forten en vestingsteden gebouwd waarmee de vijand kon worden tegengehouden. Er was een permanente bezetting van zo’n twaalfduizend manschappen en in tijden van internationale spanning kwam er zo’n zesduizend man bij. Het was het duurste infrastructurele project ooit, omgerekend naar het huidige prijsniveau vijftig miljard euro. Ter vergelijking: de Deltawerken kostten twintig miljard, de Betuwelijn twaalf miljard.

Nu is de waterlinie een prachtig groen gebied, het grootste rijksmonument van Nederland en door Unesco genomineerd voor de Werelderfgoedlijst als uitbreiding van de Stelling van Amsterdam.

De Nieuwe Hollandse Waterlinie heeft haar waarde als verdedigingslinie nooit echt kunnen bewijzen, maar is wel driemaal (deels) in staat van verdediging gebracht: in 1870, toen de Frans-Duitse Oorlog dreigde uit te draaien op een Europese oorlog; tijdens de Eerste Wereldoorlog (vier jaar lang); en in 1939 toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Uiteindelijk koos men toen voor de Grebbelinie als belangrijkste defensielinie. De Duitsers waren ironisch genoeg de laatste gebruikers van de NHW als defensief middel. In 1944/’45 zetten zij delen van de linie onder water omdat ze via Arnhem een aanval verwachtten van de geallieerden vanuit Noord-Brabant.

Fort bij Vechten is een van de grootste en mooiste forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het is gebouwd tussen 1867 en 1870 om de stad Utrecht te beschermen en is 17 hectare groot. De strategische ligging op het snijpunt van de Romeinse limes (de oude Romeinse grens) en de NHW, in combinatie met de bijna tastbare geschiedenis maken het fort tot hét icoon van de waterlinie.

Nadat we dit indrukwekkende fort bezocht hebben, rijden we naar Amersfoort, waar genoeg tijd is om zelf te lunchen, wat rond te kijken of zelf iets te ondernemen (de Onze-Lieve-Vrouwetoren beklimmen?). Amersfoort heeft een zeer charmante binnenstad met veel pleintjes, terrasjes en pittoreske straatjes. Wat we wel samen doen is een stukje varen, een stukje Muurhuizen lopen, de Mannenzaal of de Koppelpoort bezoeken. De Mannenzaal is een uniek monument in Europa. Het is een in authentieke staat gebleven middeleeuwse woon- en slaapzaal, mét het oorspronkelijke interieur. Deze zaal maakt deel uit van een compleet gasthuis dat al gesticht werd rond 1390 als het Sint-Pietersgasthuis. In de zaal bevinden zich onder andere nog de 22 originele bedsteden waarin de arme, oude mannen sliepen die daar woonden. De Koppelpoort is een land- en waterpoort uit 1450, onderdeel van de oude stadsmuur. Hij wordt gesloten door middel van een dubbele tredmolen. Dit werk werd gedaan door zogeheten raddraaiers, die elke morgen en elke avond werden opgehaald en teruggebracht door meerdere bewakers. Het was een erg gevaarlijke klus: als de raddraaiers niet gelijktijdig begonnen met lopen dan wilde er nog weleens eentje vallen die de anderen dan meesleurde, vaak met fatale afloop. Voordat het schot van de poort naar beneden kon moest het eerst omhoog om de ijzeren pinnen die erin zaten eruit te halen. Dan pas kon het zakken. Hoe verder het schot naar beneden gaat, hoe makkelijker en sneller het lopen in het rad gaat. U mag zelf proberen het schot in beweging te krijgen.

Rond 16.00 uur vertrekken we weer uit Amersfoort en rijden we naar Woensdrecht, waar we bij Non Plus Ultra ons diner gebruiken. We hebben hier heel goede ervaringen opgedaan, dus we gaan er graag naar terug. Zonder pech, grote omwegen of ander ongemak zouden we rond 21.00 uur weer terug kunnen zijn in Middelburg.

Let op: omdat we niet in moeilijkheden willen komen met het rijtijdenbesluit voor de chauffeurs hebben we besloten om Vlissingen te laten vervallen als opstappunt.

De bus start in Koudekerke ‒ vertrek om 7.00 uur vanaf sporthal De Couburg ‒ en pikt dan alleen nog in Middelburg passagiers op ‒ vertrek om 7.15 uur vanaf het ZEP-terrein. Op beide terreinen zijn voldoende parkeerplaatsen.

U kunt deze dag meemaken door € 72,‒ per persoon ‒ of € 82,‒ voor niet-leden (introducés die geen huisgenoten zijn) ‒ over te maken op rekeningnummer NL84 INGB 0003 2828 31 t.n.v. Heemkundige Kring te Middelburg onder vermelding van uw naam, adres, aantal personen en opstapplaats. Hebt u dieetwensen of andere speciale wensen (zoals met wie u samen reist), wilt u deze dan melden per e-mail met uw naam, adres en telefoonnummer aan Anja van der Most, jnmst2012@gmail.com?

Uw overschrijving dient uiterlijk 26 augustus 2018 binnen te zijn en geldt dan als inschrijving. Dit geschiedt in volgorde van binnenkomst. Deelnemers ontvangen van tevoren een schrijven met hun opstapplaats. Bij annulering uwerzijds na 10 september kan slechts een gedeelte van de deelnamekosten worden geretourneerd, tenzij er een wachtlijst bestaat.

De activiteitencommissie

Toegangsprijs

€ 72





Terug