Op website In tijdschriften De Wete
Heemkundige Kring Walcheren Heemkundige Kring Walcheren Heemkundige Kring Walcheren
Heemkundige Kring Walcheren 'Steengoede' artikelen over 't Walcherse heem
Heemkundige Kring Walcheren Je komt 'een berg' te weten
Heemkundige Kring Walcheren Om door een ringetje te halen

zaterdag 24 september

Buitenheemse excursie

Op zaterdag 24 september a.s. bezoeken we de zogeheten Koloniën van Weldadigheid in Wortel en Merksplas, en ’s middags doen we Hoogstraten aan.
Generaal Johannes van den Bosch stichtte in 1818 de Maatschappij van Weldadigheid in de Verenigde Nederlanden. Als integrale oplossing voor de armoede riep de maatschappij zeven zogeheten landbouwkoloniën in het leven.

De initiatiefnemers werden gedreven door een utopische gedachte:
door middel van noeste arbeid in de landbouw en een systeem van orde en tucht zouden armen en bedelaars uit de grote steden arbeidsvreugde terugvinden en een nieuw bestaan krijgen. Men dacht dat wanneer paupers en bedelaars in economisch en sociaal opzicht uit hun armzalige positie verheven zouden worden, ze betere vooruitzichten zouden hebben. In feite was deze gedachte de bakermat van onze huidige verzorgingsstaat. In de Noordelijke Nederlanden waren Veenhuizen, Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en de Ommerschans de koloniedorpen die door Johannes van den Bosch werden opgezet, in de Zuidelijke Nederlanden waren het Wortel- (1822) en Merksplas-Kolonie (1825).
Arme gezinnen bewerkten er 
samen meer dan 400 hectare woeste grond. De landlopers die in het “onvrije” Merksplas-Kolonie aan het werk werden gezet, moesten zich onderwerpen aan een streng regime, ze werden gedwongen aan het werk gezet in de collectieve landbouw. 
Een aantal jaren na de onafhankelijkheid van België in 1830 ging de Belgische tak van de Maatschappij van Weldadigheid failliet. In 1875 kwam er een doorstart met grootscheepse verbouwingen en aanpassingen aan de moderne tijd, nu onder de regie van de Belgische staat. Tot eind twintigste eeuw werkten, woonden en leefden hier mensen voor wie nergens anders een plek was. Ook hier heerste een zeer strak regime.
In 1993 werd de wet op de landlo
perij in België afgeschaft, waardoor dakloos zijn niet langer strafbaar was. Hoewel de oorspronkelijke bewoners van Wortel-Kolonie en Merksplas-Kolonie dus verdwenen zijn, zijn hun verhalen nog altijd te beluisteren. Hun sporen staan als het ware in het landschap gegrift. In 2012 werd de status van Werelderfgoed bij Unesco aangevraagd, die uiteindelijk in 2021 werd toegekend.

Onder leiding van een gids krijgen we tekst en uitleg. We bezoeken het gevangenismuseum dat bij de kolonie hoorde en dat het verhaal vertelt van de vagebonden die opgesloten werden toen arm-zijn nog een misdrijf was.

De lunch gebruiken we op eigen initiatief in Hoogstraten, waarna we hier door gidsen worden rondgeleid door het Begijnhof (ook op de Werelderfgoedlijst van Unesco), de Sint-Katharinakerk en we bekijken drie bijzondere, onder architectuur gebouwde huizen.

De bus brengt ons via een stukje ‘dodendraad’ (de elektrische draadversperring uit de Eerste Wereldoorlog) naar Nederlands grondgebied, waar we in Baarle-Nassau het diner gebruiken. Dit dorp is een complex geheel van dertig enclaves en in dat opzicht uniek in de hele wereld. De grens loopt dwars door huizen, tuinen, straten.
Dat is normaliter geen probleem voor de bevolking, maar tijdens de coronapandemie ontstonden er toch nogal wat fricties door verschillen in het beleid van Nederland en België. Wellicht is er nog even tijd om door wat straten te lopen en de grens met eigen ogen te aanschouwen. Na het diner brengt de bus ons terug naar huis.

De bus vertrekt om 7.45 uur vanaf het parkeerterrein De Couburg in Koudekerke en pikt dan om 8.00 uur alleen nog passagiers op in Middelburg, op het Zep-terrein. Op beide terreinen zijn voldoende gratis parkeerplaatsen.
U kunt deze dag meemaken door € 69,– per persoon over te maken op rekeningnummer
NL84 INGB 0003 2828 31 t.n.v. Heemkundige Kring Walcheren onder vermelding van uw naam, adres, opstapplaats en aantal personen. Hebt u dieetwensen of andere speciale wensen (bijvoorbeeld met wie u samen wilt reizen), wilt u die dan melden per e-mail aan Anja van der Most (jnmst2012@gmail.com) met uw naam, adres en telefoonnummer?

Uw overschrijving dient uiterlijk 3 september 2022 binnen te zijn en geldt dan als inschrijving. Dit geschiedt in volgorde van binnenkomst. Deelnemers ontvangen ruim een week van tevoren een schrijven met hun opstapplaats. Bij annulering uwerzijds na 17 september kan slechts een gedeelte van de deelnamekosten worden geretourneerd, tenzij er een wachtlijst bestaat.

N.B. De excursie is alleen voor leden!


De activiteitencommissie,
Tineke Kodde (tel. 06-10204121)
Anja van der Most (tel. 0118-611552)
Maja Monkel (tel. 06-29257245)




Terug